Η αλήθεια για το ραδιενεργό εφιάλτη της Φουκουσίμα

Τεράστια ερωτηματικά αναφορικά με τα αποτελέσματα της έκθεσης του ανθρώπου στη ραδιενέργεια, έρχονται εκ νέου στο προσκήνιο με αφορμή το ατύχημα στην Φουκουσίμα της Ιαπωνίας.
Είτε άμεσα είτε μακροπρόθεσμα βλαπτικά αποτελέσματα για την υγεία επιφέρει η έκθεση των οργανισμών σε ιοντίζουσα ακτινοβολία. Αν μη τι άλλο, οι άνθρωποι μπορούν να εισπνεύσουν τα ραδιενεργά σωματίδια, να τα καταπιούν ή ενδεχομένως να κατακαθίσουν στο δέρμα τους. Ωστόσο, η ποσότητα αλλά και η διάρκεια της έκθεσης διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για τις όποιες συνέπειες όπως επίσης σημαντικό είναι και το είδος των ραδιενεργών σωματιδίων μιας και κάποια είναι περισσότερο επικίνδυνα ή ανθεκτικά από άλλα.
Η άμεση και σε πολύ μεγάλες δόσεις έκθεση στην συγκεκριμένη ακτινοβολία μπορεί να επιφέρει από άμεση καταστροφή κυττάρων, οργάνων και συστημάτων έως και τον θάνατο του ατόμου.

Περιπτώσεις σαν τις προαναφερθείσες παρατηρήθηκαν μόνο σε μεγάλα πυρηνικά ατυχήματα. Βέβαια, αν η κατάσταση στην Ιαπωνία και συγκεκριμένα στην Φουκουσίμα, επιδεινωθεί περισσότερο, δεν αποκλείεται να αποτελέσει εφάμιλλου βεληνεκούς απειλή.
Αξίζει να υπογραμμιστεί πως η έκθεση σε χαμηλότερες δόσεις ενδέχεται να προκαλέσουν εμφάνιση καρκίνου στο μεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο μέλλον. Βέβαια, σημαντικές είναι και οι βλάβες που μπορεί να προκληθούν στο DNA του κυττάρου ενός ατόμου. Αν αναλογιστεί κανείς πως το γενετικό υλικό του κυττάρου συνδέεται άρρηκτα με την κληρονομικότητα, τότε αντιλαμβάνεται πως καιροφυλακτεί μεταβίβαση κληρονομικών ανωμαλιών.

Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας τονίζει πως οι ακτινοβολίες περιλαμβάνονται στους περίπου 4.000 γνωστούς καρκινογόνους παράγοντες ενώ πιο ευαίσθητοι στη ραδιενέργεια είναι ο θυροειδής και ο μυελός των οστών. Ο κίνδυνος για μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της ακτινοβολίας εξαρτάται από την ενεργό δράση αλλά και την απορροφούμενη, από το ανθρώπινο σώμα, ενέργεια, το είδος της ακτινοβολίας αλλά και το είδος του ακτινοβολούμενου ιστού.
Η μονάδα μέτρησης της ενεργού δόσης είναι το Sievert και τα υποπολλαπλάσιά του το mSv και το mSv. H μέση ενεργός δόση ενός ατόμου που οφείλεται στις τεχνητές και φυσικές πηγές ραδιενέργειας του περιβάλλοντος κυμαίνεται μεταξύ 0,31 mSv και 2,4 mSv για κάθε χρόνο. Η ενεργός δόση που αντιστοιχεί σε μία απλή ακτινογραφία θώρακος είναι περίπου 0,02 mSv ενώ το όριο ασφαλούς έκθεσης ενός ατόμου σε ακτινοβολία είναι 1 mSv ετησίως. Για τους επαγγελματικά εκτεθειμένους ο ίδιος δείκτης αυξάνεται στα 20 mSv.

O κίνδυνος για εμφάνιση καρκίνου αυξάνεται όταν η έκθεση ξεπεράσει τα 100 mSv το χρόνο ενώ καθίσταται θανατηφόρα αν φτάσει τα 5.000 mSv σε διάστημα μερικών ωρών. Οι μέχρι στιγμής μετρήσεις στην Ιαπωνία δείχνουν πως γύρω από τους κατεστραμμένους αντιδραστήρες η ακτινοβολία κυμαίνεται περί τα 400 mSv. Εν ολίγοις, τετραπλάσια πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου.
Οι μεγάλες δόσεις ακτινοβολίας προκαλούν: ναυτία, εμετό, αδυναμία, διάρροια, πονοκεφάλους, πυρετό, πτώση μαλλιών, δερματικά εγκαύματα, δυσλειτουργία οργάνων, πρόωρη γήρανση και πιθανώς πρόωρο θάνατο. Τα καρκινογόνα ραδιοϊσότοπα καίσιο-137 και ιώδιο-131 είναι οι κυριότερες απειλές μέχρι στιγμής από τη διαρροή ραδιενέργειας στην Ιαπωνία.

Συγκεκριμένα, το Καίσιο-137 μπορεί να μολύνει την τροφή και το νερό, συσσωρευμένο στους μαλακούς ιστούς του οργανισμού. Έχει ημι-ζωή περίπου 30 ετών ενώ αποβάλλεται σταδιακά μέσω των ούρων. Την ίδια ώρα, το Ιώδιο-131, είτε αναπνέεται είτε καταπίνεται και έχει ημι-ζωή οκτώ ετών. Συγκεντρώνεται στο θυρεοειδή και μπορεί να προκαλέσει καρκίνο σε λίγα χρόνια.
Υπάρχουν τρόποι προστασίας;
Η εκκένωση μίας περιοχής, η καταφυγή σε αεροστεγώς κλεισμένο χώρο αλλά και η λήψη χαπιών ιωδίου είναι οι κυριότεροι μέθοδοι προστασίας των πολιτών σε περίπτωση διαρροής ραδιενέργειας.
Αν πρόκειται για σπίτι, πρέπει να γίνει σφράγιση σε όλα τα παράθυρα και τις πόρτες με κολλητικές ταινίες προκειμένου να μπει «φρένο» στη ραδιενεργό σκόνη και να μην εισπνεύσουν οι άνθρωποι τις επικίνδυνες ουσίες.
Τα χάπια ιωδίου που μοιράζουν σε τέτοιες περιπτώσεις οι Αρχές, πλημμυρίζουν τον θυρεοειδή με ιώδιο προκειμένου να μην μπορεί να απορροφήσει πια το ραδιενεργό ιώδιο. Το ιώδιο λαμβάνεται μία ώρα πριν την έκλυση της ραδιενέργειας ενώ μπορεί να ληφθεί και 24 ώρες μετά το ατύχημα αλλά η προστασία που παρέχει στη δεύτερη περίπτωση είναι μειωμένη κατά 25%.a